Gasol, a peza que faltaba en LA

Cando pasen os anos decatarémonos do extraordinario xogador que era Pau Gasol.
Esta temporada tocoulle a lotería. Deixou uns afundidos Memphis Grizzlies, afeitos a enlazar derrota con derrota, sen visos de cambio, sen ilusións, sen respeto pola súa estrela, por uns Lakers nos que encaixou coma peza perfecta do crebacabezas deseñado por Phil Jackson. Aos Lakers, con Gasol, tamén lles tocou a lotería. Era o peón que lles faltaba aos californianos despois da baixa do novato Andrew Bynum. A estrela Kobe Bryant ficou encantado coa incorporación. Os de ouro e púrpura, grazas a Gasol, pasaron de ser posible aspirante a playoffs a candidato número un ao anel da NBA. E vanse cumprindo os pronósticos. Ata este ano Gasol nunca gañara un partido de playoff e nesta temporada leva 12 victorias e so 3 derrotas, sen ceder ademais ningún xogo no Staples Center de Los Angeles. Os seus números son moi bos: 17,7 puntos, 8,9 rebotes e 4,2 asistencias. Foi duro defender na final de conferencia a Tim Duncan, dos Spurs, pero aprobou con nota. No partido de onte colleu 19 rebotes!
Por diante ten Pau Gasol o maior reto de todos: a gran final da NBA. Gasol e os seus agardan rival entre os Detroit Pistons e os Boston Celtics. Moitos desexamos unha final contra estes últimos para facer lembrar aqueles grandiosos partidos Lakers-Celtics da época de Magic Johnson e Larry Bird, os primeiros tempos que un recorda ver a NBA en televisión hai máis de 20 anos.

O libro de peto

Dá certa envexa viaxar por outros países e ver nas librerías esas edicións económicas dos máis afamados clásicos literarios. Nas magníficas librerías londinenses de Charing Cross e Tottenham Court Road é moi doado atopar as coleccións completas dos clásicos ingleses publicados por Penguin ou Puffin. Unha libra pode ser suficiente para facerse con Pride and prejudice de Jane Austen ou Oliver Twist de Charles Dickens.

En Alemaña o que un sentía era rabia por non coñecer a lingua de Goethe pois as librerías daquel país son auténticos templos da lectura, cos seus sofás tapizados e as súas mesiñas para apoiar os libros e tomar un café. Os alemáns son grandes lectores e iso nótase no frecuentadas que están as librerías e na súa abundancia.

Nas miñas máis recentes viaxes a Portugal atopei nos andeis das livrarias a colección de clásicos portugueses Mundo das Letras que ten publicado a Porto Editora e podo dicir que se trata dunha selección moi axeitada a un prezo bastante asequible. Inclúe as novelas e relatos máis famosos de Eça de Queirós, obras de Almeida Garrett, Camilo Castelo Branco, Júlio Dinis, Raul Brandão, Luís de Camões e Fernando Pessoa, entre outros. É inaudito pero todas estas obras mestras da literatura portuguesa pódense descargar desde a páxina web da editora. Portugal segue indo por diante de nós en moitas cousas.

Aquí falamos moito de promover a lectura entre os máis novos pero sempre temos que agardar a que algún xornal de tirada nacional se decida a sacar á rúa unha colección deste tipo. Non faltan desde logo as boas edicións dos nosos clásicos, tanto galegos coma casteláns, coas súas completas introducións, pero están lonxe de ser económicas. Supoño que a rendibilidade tamén ten moito que ver coa cantidade de lectores dispostos a mercar estes libros de peto que tanta compaña nos fan agora que se achega a calor.

(Na imaxe superior a edición da Illa do Tesouro do escocés Robert Louis Stevenson e os Contos de Eça de Queirós.)

Mrs. Robinson

Cumpríronse xa os 40 anos do filme O graduado, de Mike Nichols. E se a película e os seus actores principais Dustin Hoffman e Anne Bancroft (falecida no 2005) aínda son lembrados por todos, non menos coñecidos son os autores da banda sonora, o dúo Simon & Garfunkel.

Paul Simon, o compositor de todas as cancións do dúo, pensou que non tiña nada que perder por colaborar na banda sonora da película, pero non estaba moi entusiasmado nin coa idea nin co propio film. Paul tiña composto unha canción instrumental que non funcionaba ben, non encaixaba en ningunha letra. Segundo parece foi Art Garfunkel o que suxeriu a Paul que introducira o nome do personaxe de Mrs. Robinson na canción para ver se lograban sacar algo da música. O resto da historia é ben coñecido. A música de Simon & Garfunkel permitiulle a Mike Nichols ilustrar a sucesión de estados de ánimo do protagonista Benjamin Braddock e enfatizar a narración do film.

En 1968 publicouse a banda sonora e o álbum Bookends, un dos máis perfeitos do dúo. Nel inclúese unha versión xa máis redonda da canción, moi no estilo dos Everly Brothers que foron os grandes ídolos do dúo desde a súa xuventude.

Álvarez Blázquez, ornitólogo

Lendo os poemas de Xosé María Álvarez Blázquez queda claro que este home era un grande amante dos animais, especialmente dos paxaros. Nas súas poesías abundan os fermosos nomes galegos das diversas aves que podemos atopar polo país: o vilorico a camiñar polas ribeiras salgadas, o paporrubio orgulloso da cor xeitosa do seu peito ou a bubela coa súa simpática crista de plumas chamativas. Tamén hai sitio para a cotovía, o ferreiriño, o merlo, o reiseñor, a galiñola, o verderol, o cuco, o moucho ou a curuxa de inquietante mirada nocturna.
Ademais de todas as aves que xorden nas poesías de Álvarez Blázquez cómpre sinalar que a súa narración máis coñecida leva por título A pega rabilonga. Non se trata dun relato para nenos. Conta a historia dunha fidalga viúva que perdeu todas as antigas riquezas e que fai moi boas migas cun paxaro moi especial:

"Dende o primeiro día xa lle chamou señora Marica e tamén dende o primeiro día a pega atendeu polo nome. Era aínda moi nova; non tería máis de tres meses, e viña cunha fame condanada. Misia Catalina púxulle uns pauciños atados con fitas na pata crebada, fíxolle unha cama de trapos nun escriño vello, e, namentras o paxaro non se poido erguer e manterse firme, dáballe alí de comer."

(Orixinalmente publicado no Caderno do Arealonga.)

Terroristas de volante

Vilagarcía segue aínda conmocionada polo asasinato do pasado domingo. E digo asasinato porque iso é o que realmente foi, na miña opinión. O rapaz Manuel Abalo, arousán de 23 anos, foi atropelado no centro da vila por un terrorista que ía circulando a máis de 100 km/h.

Eu, verdadeiramente, non estou moi sorprendido. O que me chama a atención é a total impunidade con que cada fin de semana veñen sucedendo feitos semellantes. Atravesar unha rúa desta vila un sábado ás doce da noite, poñamos por caso, resulta moi perigoso. Sen embargo, nunca percibín alarma entre os veciños. Claro, até que sucede algo como o deste rapaz, agora si. Había que pensalo antes.

En Vilagarcía hai moitos pasos de peóns e rotondas e moi poucos semáforos. Eses pasos de peóns, como o da Avenida da Mariña que separa as dúas zonas de marcha nocturna desta vila, son auténticas trampas mortais. Calquera vilagarcián pode contar experiencias de coches que os estiveron a punto de atropelar, na rúa Edelmiro Trillo, en Rodrigo de Mendoza, en Doutor Tourón, etc. E iso a pesares de que moitos pasos foron elevados nos últimos anos para facer reducir a velocidade dos vehículos. Algúns necesitan que lles poñan un muro.

Pero habería que ir aínda máis alá. Rapaciños co carné recén conseguido e coches de alta cilindrada (audis, bemeuves, mercedes, etc.) é unha combinación máis que habitual nesta comarca polo que todos sabemos. E esa mestura tamén é unha trampa mortal... mais mortal para os inocentes que camiñamos pola rúa. Disto é do que habería que falar.

O editor Miguel Torga

Falar de Coimbra tamén é falar do doutor Adolfo Correia Rocha (1907-1995), quen un día de 1934 desvela ao mundo o pseudónimo Miguel Torga: Miguel en lembranza de Cervantes e Unamuno; e Torga pola denominación trasmontana das urzes, as flores silvestres que xorden con facilidade. Vencellaba así o seu iberismo cun profundo sentido de pertenza á terra e á xente.

Torga foi sempre o editor dos seus libros. Esas edicións económicas aínda están a venda hoxe por todo Portugal. Teñen unha presenza rústica e diáfana: o título, o volume, a edición e a palabra Coimbra na parte inferior. Convén usar un abrecartas para, con paciencia, separar ben as follas dos pregos que compoñen o libro. So despois desta disección é que podemos desfrutar da obra.

O seu diario está composto por dezaseis volumes publicados entre 1941 e 1993. Neles intercálanse experiencias, reflexións persoais e tamén poemas, pois Torga foi entre moitas cousas un gran poeta.

Neste cuarto volume do seu diario, de 1946 a 1949, hai poemas ben fermosos pero quixera rescatar un breve fragmento moi significativo:

Coimbra, 30 de Janeiro — Mataram Gandhi, a tiros. Houve un homem na Índia capaz de puxar ao gatilho contra a própria alma! A mercadora mas tolerante Inglaterra, se acaso o não entendeu, pelo menos respeitou sempre aquela vida que, mal entrava em jejum, fazia estremecer a terra. O fanatismo religioso, esse pôde alvejar a luz, e apagá-la! Não havia no mundo quem merecesse menos do que o Mahatma a violência brutal de um assassínio. O seu apostolado foi a expressão mais alta que se viu até hoje da intangibilidade da pessoa humana. O próprio Cristo pegou num chicote, e apensou à sua pregação de amor o rabo-leva de uma agressão. Gandhi, nesse caminho, foi o primeiro a conservar intacta a beleza da sua doutrina. Era um Sócrates da acção. E, exactamente como o Grego, morreu á mão dos contrários. O filósofo do justo bebeu a cicuta da injustiça; o resistente de mãos caídas tombou varado de balas. Mas, da mesma maneira que Atenas, matando Sócrates, lhe deu razão, também a Índia, assassinando Gandhi, lha dá. A justiça não ficou do lado da cicuta, nem a resistência há-de ficar do lado das pistolas. O mal de quem apaga as estrelas é não se lembrar de que não é com candeias que se ilumina a vida.

As fontes de Dostoievski (I): Ann Radcliffe

O estilo literario de Dostoievski resulta ben peculiar e persoal. É moi fácil de identificar pois destaca polo seu realismo e a súa introspección psicolóxica. Os seus personaxes son capaces da acción máis miserable e da fazaña máis honrosa.
Este estilo foi estudado principalmente por Mijaíl Bajtín na súa obra Problemas da poética de Dostoievski (1936), un denso estudo sobre a relación que Dostoievski mantiña coas súas narracións e os seus personaxes. Bajtín falaba do estilo polifónico e dialóxico de Dostoievski e explicaba as súas características.
Sen embargo, con ser tan persoal o estilo de Dostoievski, non debemos esquecer que todos os escritores beben dunhas fontes literarias desde o mesmo momento en que botan a ler e que estas fontes inflúen moito nas futuras formas da escrita. As fontes de Dostoievski son diversas pois foi acostumado desde neno a escoitar novelas lidas polos seus pais. Entre elas líanlle novelas da escritora británica Ann Radcliffe (1764-1823), pioneira da novela gótica de terror. As súas novelas máis coñecidas son Os misterios de Udolfo (1794) e O italiano (1797). Dostoievski afirmaba que despois de escoitar estes relatos "deliraba" sobre eles nos seus soños.
Seguindo ao biógrafo de Dostoievski, Joseph Frank, a estructura básica destas novelas góticas estaba formada por unha trama baseada no misterio e o suspense, personaxes que eran expostos a situacións de extrema tensión psicolóxica e sexual, asasinatos, tumultos, e unha ambientación orientada a producir un calafrío no lector polo sobrenatural da historia. Dostoievski levaría todos estes elementos da novela gótica a un grao superior de perfección moitos anos máis tarde.


(Na imaxe, a portada dunha edición londinense de The Mysteries of Udolpho, do ano 1806.)

A Universidade de Coimbra

A Universidade de Coimbra ten visto pasar polas súas aulas aos portugueses máis destacados e influíntes dos últimos catrocentos anos. Falamos de escritores como Eça de Queirós, Antero de Quental, Luis de Camoes, Almeida Garrett, Miguel Torga, Mario de Sá Carneiro, ou Vergílio Ferreira, de científicos como Egas Moniz, Premio Nobel de Medicina en 1949, o mesmo ano en que o Zeca Afonso matricúlase na Facultade de Letras. Pola Universidade pasaron tamén os que levaron as rendas do país como o Marqués de Pombal, Teófilo de Braga, Bernardino Machado, Sidónio Pais, Manuel Alegre ou o mesmo Antonio de Oliveira Salazar.
Na fotografía tomada o pasado día 2 de maio pódese ver o Paço das Escolas coa torre universitaria á esquerda, a Reitoria e Facultade de Dereito no centro, e o paso á Porta Férrea á dereita.

Coimbra sobre o Mondego

De Coimbra xa so lembraba o Portugal dos Pequenitos e pouco máis pero estes días de maio revisitei a fermosa cidade universitaria e atopeina ateigada de estudantes e de turistas. Os turistas estaban a subir sen folgos a rúa de Quebracostas. Os estudantes, en cambio, estaban de festa pois desde 1899 celébrase por estas datas a Queima das fitas. Os que se gradúan queiman os distintivos de cada facultade e a Associação Académica de Coimbra organiza unha grande festa que dura varios días, un por cada facultade.

A Universidade é probablemente o lugar máis relevante da cidade. Sitúase sobre un promontorio desde o que hai boas vistas sobre o río Mondego. Outros lugares de interese son a porta e torre da Almedina, o Xardín Botánico e o Museu Nacional de Machado de Castro.

Jacques Brel

Ás veces as cidades fican maxicamente vencelladas a unha canción, a un libro, a unha película... Para min Bruxelas vai unida á voz de Jacques Brel. O lirismo intenso das súas cancións impresiona aínda. A súa máis famosa peza é seguramente Ne me quitte pas, mais agora quería rescatar outra que non me canso de escoitar: Le moribond. Foi composta en 1961 e trátase da despedida dun moribundo que expresa os seus últimos desexos. Quere que o seu mellor amigo se preocupe pola muller que el deixa para que ela ría e baile mesmo cando a el o estean a soterrar.

Adieu L'Émile je t'aimais bien
Adieu L'Émile je t'aimais bien tu sais
On a chanté les mêmes vins
On a chanté les mêmes filles
On a chanté les mêmes chagrins
Adieu L'Émile je vais mourir
C'est dur de mourir au printemps tu sais
Mais je pars aux fleurs la paix dans l'âme
Car vu que tu es bon comme du pain blanc
Je sais que tu prendras soin de ma femme
Je veux qu'on rie
Je veux qu'on danse
Je veux qu'on s'amuse comme des fous
Je veux qu'on rie
Je veux qu'on danse
Quand c'est qu'on me mettra dans le trou.

Jacques Brel naceu en Bruxelas en 1929. Hacia 1953 trasladouse a París onde conseguiu grabar os seus primeros discos. Morreu na capital francesa en 1978 aínda que está soterrado nas Illas Marquesas a poucos metros de Paul Gauguin.

O Con Negro

Fixo un día fantástico aquí no Salnés. Hoxe visitei coa miña muller a que probablemente é a costa máis rochosa de toda esta bisbarra que contén nove concellos: Cambados, Sanxenxo, O Grove, Meaño, Meis, Ribadumia, A Illa, Vilanova de Arousa e Vilagarcía de Arousa.

O Con Negro é un conxunto de grandes rochas e pequenas calas situado moi perto de San Vicente do Mar (O Grove), onde cada vez máis ourensáns teñen a súa residencia de verán. Desde a area destas calas pódese ver con facilidade a illa de Sálvora na boca da ría de Arousa, e máis alá o extremo da península do Barbanza: Ribeira, Aguiño, Corrubedo, etc.

Unha princesa no parque

O 13 de agosto de 1955 chegaba a Ourense a princesa Faika, irmá do entón xa ex-rei Faruk de Exipto. Pasou tan so unhas horas na nosa cidade hospedándose no Hotel Parque. Faika era a cuarta filla do monarca. Nacera en Alexandría no ano 1926 e morreu no Cairo en 1983.

"ESTUVO UNAS HORAS EN ORENSE LA PRINCESA FHAIKA

hermana del ex-rey Faruk de Egipto

Ha pasado unas horas en nuestra ciudad la princesa Fhaika Sadek, hermana del ex-rey Faruk de Egipto.

Procedente de Vigo, llegó a Orense en la noche del sábado, a última hora, acompañada de su esposo, el senador Fonad Sadek; del director general de Pasaportes de su país, Abdherim Hamman, y del también senador José El Cherel.

La princesa Fhaika viaja de riguroso incógnito, y en "Hotel Parque", donde se hospedó, advirtió que no quería se difundiese la noticia de su permanencia en la ciudad, pues no deseaba recibir a nadie, y menos a los periodistas.

Poco después de la llegada a Orense de los egregios viajeros, en tren, y también desde Vigo, llegó un matrimonio español amigo de la princesa. Se trata de don Luis Gerillu Martínez, profesor en Madrid, y señora.

La princesa Fhaika es una mujer joven. Aparenta de treinta a treinta y cinco años, y por sus rasgos fisonómicos no se hace fácil deducir su estirpe árabe. Sus ojos, solo ligeramente rasgados, son más bien claros; el pelo negro, perfecto el óvalo de la cara y el cuerpo bien proporcionado. Su estatura, aproximadamente de 1,60 metros.

Cuando llegó el sábado, vestía la princesa, un traje color azulina muy elegante y sencillo, y se tocaba con un sombrero blanco con redecilla del mismo color. Y cuando ayer reanudó viaje, lucía un sencillo traje gris claro con jersey amarillo, tocándose con un sombrero a manera de turbante de lana amarilla.

En el aspecto de la princesa se adivinaba solo un poco el delicado estado de salud en que, según nos afirmaron se encuentra, y que parece confirmar la frugalidad de su almuerzo, en el que únicamente le fué servido un poco de arroz blanco sin sal y otro poco de queso.

También nos hemos interesado, como es lógico, por detalles del viaje de la princesa. Pero solo hemos conseguido saber que lleva poco más de un mes en España y que al salir de Orense, a las cinco de la tarde del domingo, se proponía llegar a Astorga, localidad en donde pernoctó."

La Región, 16 de agosto de 1955.

(No centro da imaxe a princesa Faika entre as súas irmás nunha fotografía dos anos 30.)

Próxima estación: Dostoievski

As novelas e relatos de Fiodor Dostoievski teñen un certo halo de lectura para adolescentes e non cabe dúbida de que algunhas das súas historias conectan moi ben co afán de rebeldía da xuventude que devece por dar resposta ás preguntas esenciais que moitos se fan chegados a esa complicada idade.

Eu comecei a interesarme por Dostoievski aos 23 anos. Curiosamente non foron nin Crime e castigo nin Os irmáns Karamazov —as súas dúas novelas máis famosas— as que me abriron a este universo literario senón unha edición portuguesa da novela Recordações da casa dos mortos, un asombroso relato sobre a súa longa estadía nunha prisión de Siberia na década de 1850. Os retratos dos seus compañeiros de cadea resultan terribles. Alí Dostoievski sinte o desprezo dos outros prisioneiros pero ao mesmo tempo aprende a coñecer ao verdadeiro home ruso e a súa forma de vivir e de pensar. Nada que ver cos debates das clases ilustradas nos salóns máis luxosos de San Petersburgo.

Outros chegaron a Dostoievski por camiños diferentes. Ademais das citadas, unha das súas novelas breves titulada O xogador tamén está en case todas as bibliotecas. Menos coñecidas pero igualmente importantes son O idiota, Os demos, Humillados e ofendidos e O dobre. O seu biógrafo Joseph Frank, sen embargo, chegou a Dostoievski a través dos seus Apuntes do subterráneo, unha obra fundamental para entender o pensamento social e político do grande escritor ruso ao que todo mundo considera peterburgués pero que realmente naceu en Moscovo en 1821.

(Na imaxe a fortaleza e prisión de Pedro e Pablo en San Petersburgo, onde Fiodor Dostoievski estivo preso durante o ano 1849 antes de ser trasladado a Omsk, en Siberia.)

Os políticos en campaña fan cousas moi estrañas. Se ademais levan meses e meses percorrendo un país de máis de 300 millóns de habitantes é probable que a fatiga acumulada sexa das que levan a perder o sentido do máis sensato, e Barack Obama parece sensato.

Pasando as páxinas de El País atopei hoxe esta fotografía que me chamou moitísimo a atención. Fiquei un bo tempo ollando a instantánea. É digna de análise. Confunde a cara de adulto do neno que mira á cámara, confunde a cara de neno do adulto que tamén mira á cámara. Asáltanme as preguntas. De que se trata? Un almorzo coa prensa? Por que parece que este neno ao que poderíamos chamar Bob é o asesor persoal de Obama? Que ten de especial e divertido facerse unha foto cun neno na barra dun café? E por que estas cafeterías dos Estados Unidos parécense tanto aos nosos vagóns restaurante? Trátase acaso dun vagón restaurante? É un gofre e unha salchicha o que hai no prato? Que había na bandexa branca do rapaz? Este neno non vai á escola? Ás veces as fotografías deixan moitos misterios no ar.

O mestre de Petersburgo

Veño de recibir por correo dous grosos volumes que levaba tempo querendo conseguir. Trátase da primeira e última parte da extensa e minuciosa biografía de Fiodor Dostoievski (1821-1881), un dos meus escritores favoritos. Este enorme traballo de Joseph Frank, publicado pola Universidade de Princeton, non é un relato biográfico tradicional no que se van despregando anécdotas da vida privada do escritor —que ten moitas—, senón máis ben unha interpretación profunda da relación que se establece entre a súa obra, a súa vida e o complexo contexto social e político do seu tempo.

Dostoievski, na súa xuventude, participou dos círculos socialistas que abundaron por toda Europa en torno o ano 1848. Alí falábase de Fourier, de Blanc, de Proudhon e doutros socialistas utópicos, e considerábase a civilización europea como o espello onde Rusia se tiña que mirar para facer as súas inaprazables reformas.

Moitos anos máis tarde e despois duns cantos anos de traballos forzados nunha prisión de Siberia, Dostoievski abrazaría unha filosofía máis irracionalista, máis mística se se quere. Para el era evidente o xigantesco abismo que separaba os campesiños rusos das clases ilustradas. Estas tiñan, na súa opinión, unha idea do pobo ruso totalmente errada. Para Dostoievski era imprescindible deixar sitio á libre vontade do home e a idea de Deus e ningunha ideoloxía podería substituír o fondo desexo ruso da liberdade. Claro que Dostoievski non viviu para ver o país dos soviets e de Stalin.

Joseph Frank é o autor de Dostoevsky: The Seeds of Revolt (1821-1849) e Dostoevsky: The Mantle of the Prophet (1871-1881).

Cultura e Natureza

É amplamente sabido que Vicente Risco foi o descubridor en España do poeta bengalí Rabindranath Tagore, premio Nobel de Literatura en 1913. Foi a finais dese ano cando Risco impartiu unha conferencia sobre Tagore no Ateneo de Madrid cando Tagore era un completo descoñecido. Esa admiración primeira desapareceu en 1930 ao asistir Risco a unha conferencia do escritor bengalí na Universidade de Berlín.

Para Risco, que durante toda a súa vida declarou o seu fervor orientalista e a súa crítica ao mundo moderno, Tagore tiña que ser unha figura chamativa pois sempre foi defensor do espírito e a natureza. Ademais Tagore, que non so foi poeta senón tamén educador, filósofo, músico e pintor, formulou con frecuencia opinións sobre a relación entre Oriente e Occidente. E precisamente a estas opinións fai referencia Vicente Risco nun artigo publicado nas páxinas literarias do diario Galicia a comezos de 1925.

"CULTURA E NATURA

Na primeira conferencia das que compoñen o seu libro "Sadhana (The realisation of life)", o gran poeta e pensador indo Rabindranath Tagore ten un geito moi inteligente de caraiterizal-a civilización ocidental, seja europeia, ou euramericana, n-estas verbas: "O Oeste parece acharse soberbio de pensar qu' está subjugando á Natureza, coma s'estiveramos vivindo n-un mundo nemigo, onde tiveramos qu'arrincal-o que precisamos d'un estrano e mal disposto arranjo das cousas. Iste sentimento é o produto dos muros das cidades, hábito e educación da mente. Porque na vida da cidade, o home, naturalmente, dirige a luz concentrada da súa visión mental sobr'a sua propria vida e obras, e isto crea unha artificial disociación antr'il e a Natureza universal no seio da que vive".

É certo. A Europa concibe a civilización com'o trunfo do home sobr'a Natureza. Os filósofos ten estabelecido, e agora no noso tempo vólvese repetir d'abondo, a oposición: "Cultura-Natura". A filosofía foi de cote, na Europa, antropocéntrica, mais iste antropocentrismo, iste humanismo absoluto na conceición do mundo, do pensamento e da vida, acentuouna sobre todo a filosofía racionalista post-kantiana. E agora din que volve, hoje, ao dia seguinte de a cencia positiva ter mostrado ben a dependenza na que o home, ser como outros seres parte da Natureza, achase respeito da Natureza qu'o arrodeia, e qu'il mesmo leva adentro de si... Mais il arredase, alá na sua ideia da Natureza, érguese idealmente por riba d'ela e estabelece a dualidade do seu eu coma potenza, por frente o mundo d'afora, a Natureza, que considera apenas com'unha resistenza que s'opón á sua aición."

Galicia, 11 de xaneiro de 1925.

.

No resto do artigo Risco quere combater esta filosofía admitindo que xa que a síntese do dualismo Cultura-Natura non semella posible, mellor sería a adaptación intelixente do home ao medio natural. Esta opción lévalle a formular unha concepción "ruralista" da civilización que, segundo Risco, Galicia e os países célticos encarnarían mellor que ninguén e que Portugal quizais estaría chamado a "espallar polo mundo esta boa nova".

-

Manuel Martínez-Risco, home de ciencia

Todos sabemos que Ourense ten aportado destacados homes e mulleres no mundo das artes e das letras, pero tamén hai que salientar os importantes médicos e científicos ourensáns que ten habido ao longo da historia. Un dos máis relevantes foi sen dúbida Manuel Martínez-Risco (1888-1954).

Pertencía a unha das familias máis notables da cidade. Era sobriño de Marcelo Macías, curmán de Vicente Risco e irmán de Sebastián Martínez-Risco, presidente da Real Academia Galega entre 1960 e 1977.

Estudiou Físicas na Universidade Central de Madrid licenciándose en 1908 con premio extraordinario. Coa axuda da Junta de Ampliación de Estudios permanecerá dous anos na Universidade de Amsterdam para proseguir as súas investigacións no terreo da Óptica e a Física xunto ao Premio Nobel de 1902, Pieter Zeeman.

Regresa a Madrid e doutórase en 1911 aproveitando as ensinanzas que trae de Holanda. Logra logo a cátedra de Acústica e Óptica da Universidade de Zaragoza regresando a Madrid pasados uns anos.

En xuño de 1931 obtén acta de deputado pola provincia de Ourense dentro de Acción Republicana, de Manuel Azaña. Voltaría a acadar acta de deputado nas eleccións de 1936, esta vez por Izquierda Republicana. Durante a guerra colaborou co goberno lexítimo republicano e máis tarde exiliouse en París, onde viviría o resto da súa vida.

En París, Manuel Martínez-Risco traballa no Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS) con grande éxito. Publica artigos en numerosas revistas francesas e colabora con outros científicos exiliados. Morre en maio de 1954.

En 1976 as autoridades francesas fixéronlle unha homenaxe e publicaron toda a súa obra científica nunha edición bilingüe.

Fonte: CCG

O camiño circular do cinema

En 1893 Thomas Alva Edison, o home dos mil enxeños, inventou o kinetoscopio. Este aparello permitía o visionado individual dun filme de moi curta duración a través dunha pequena fenda aberta na súa parte superior.

Dous anos máis tarde, os irmáns Lumière presentaban en París o seu cinematógrafo, que xa era un aparato capaz de proxectar un filme sobre unha pantalla. Na opinión de Edison a proxección dunha película ante unha sala repleta non resultaría rendible. Era moito mellor, pensaba el, cobrarlle a cada espectador un a un aínda que fose so unha moeda dun níquel. O tempo demostraríalle axiña o errado que estaba e Edison trataría de reaccionar.

A gran pantalla e a oscuridade da sala convertiron o visionado dunha película nunha experiencia compartida, colectiva e máxica. O cinema adquiriu un carácter semisagrado. E non se pode entender a historia do cinema sen telo en conta como feito social. De seguro que Hollywood non sería a fábrica de soños so cos kinetoscopios.

Por iso resulta curioso ver como na actualidade parece renacer a idea de Edison e do seu kinetoscopio, o desfrute individual do cinema. As salas perden espectadores ano tras ano a velocidades de vertixe mentres crece a venda de home cinemas e de DVDs, popularízanse as cámaras de vídeo dixitais. YouTube arrasa en Internet e a xente descarga cada vez máis películas do Emule. Seguimos a ver cinema pero sentados no salón da nosa casa.

Voltamos de novo o individualismo da experiencia cinematográfica primitiva e semella que temos percorrido un camiño circular.

(Na imaxe un espectador olla un filme nun kinetófono de 1895, resultado de unir o kinetoscopio cun fonógrafo de cilindros.)

O Parnaso está lonxe

Seguimos coa frustrada festa da poesía preparada para o 21 de marzo de 1955 no Liceo de Ourense. Vicente Risco reaccionou ante o fracaso da iniciativa coa súa arma favorita: a ironía.

HORAS
¿Qué ha pasado? ¿Qué viento de marzo ahuyentó la bandada de pájaros cantores?
Se puede imaginar una huelga de cualquier cosa, antes que una huelga de poetas.
En el año 1919, eran en Orense, entre probados y sospechosos, 530, alrededor de la décima parte de la población, sin contar aquellos de quienes no se podía suponer, y que posiblemente componían versos en secreto.
Teniendo en cuenta el aumento de la población debiera haber ahora 5.500. ¿En dónde están? ¿En dónde se meten?
Ahora debiéramos llamar, uno por uno, a todos los conocidos, por sus nombres: ¿Qué ha sido de Fulano? ¿Por dónde anda Mengano?
No lo hago, francamente, por temor a los no llamados.
"Posío" los ha llamado, en nombre de la Primavera. Con su llamamiento, les ha dado salvoconducto, podían acudir sin temor.
Acudieron en todas partes: en Vigo, en Carballino. Nos han pisado, por culpa nuestra. Es increíble.
Yo les diría, con Nietzsche: "No aplacéis vuestras acciones para más tarde". Los versos lo mismo dicen hoy que mañana; siempre os atrapará por sorpresa la Primavera, estad siempre dispuestos a esperarla; por mucho que se esconda, algún día se descuidará, y mostrará, aunque no quiera, su faz radiante. No permitáis que os coja en falta.
No tengáis cuidado, todavía no están tasados (sic) los laureles. Se ha escrito: "Les lauriers sont coupés": pero no hagáis caso, no están más que podados.
Pero en fin, ahora ya fué.
Sin embargo, queda una posibilidad: que hayan ido a reunirse en el Parnaso.
Pero el Parnaso está muy lejos.

La Región, 23 de marzo de 1955.

(Na imaxe, O Parnaso de Rafael Sanzio).

A Primavera, festa da poesía

Non lembro quén dicía aquelo de "a poesía non se vende... nin sequera se compra". Do que si que me acordo é daquela canción dos vigueses Golpes Bajos: "Malos tiempos para la lírica". Pois ben, o 21 de marzo é declarado o Día Mundial da Poesía desde o ano 2000. Cando lle hai que dedicar un día a algo, mal asunto. Será que non goza de boa saúde o enfermo. No Liceo de Ourense celebraron o xoves un acto cultural no que medio cento de mozos recitaron variados poemas.

En marzo de 1955 xa en Ourense se pretendía facer unha grande festa da poesía. Foi un fracaso estrepitoso. Vicente Risco foi o seu máximo impulsor e, contra o seu habitual escepticismo e ironía, parecía verdadeiramente ilusionado coa idea:

HORAS

Estas "Horas", por tratarse de quien se trata, son horas extraordinarias. La poesía siempre lo es, por su naturaleza, y las horas que se le dedican, para hacerla, para escucharla y para escribir sobre ella, más aún.

Estas "Horas" están escritas a las cuatro y media de la tarde del día de ayer, 21 de marzo de 1955, después de la hora oficial designada para entrar la primavera y tres horas y media antes del comienzo de la Fiesta.

Han sido escritas en cumplimiento del rito nuevo, que se ha establecido, en recuerdo de todos los ritos perdidos que en otro tiempo alegraban la vida de las gentes.

Cómo ha sido posible escribirlos antes de la Fiesta, se comprenderá muy bien recordando que las reseñas de toros se escriben antes de la corrida. Las fiestas de la Poesía tienen de común con las corridas, por lo menos, el riesgo.

El motivo de anticiparlas es que, tan bueno como describir la fiesta, es imaginarse cómo será.

Es como quien juega a lo que se llama "una ciega".

Hasta ahora —siempre hay que tener esperanza en la sorpresa— es un parecer que no concurrirán tantos poetas como desearíamos.

De este modo sube el papel de los que concurran, y también se les exigirá mayor esfuerzo.

Como lo más probable es que la Primavera no asista a la Fiesta, los poetas tendrán que suplirla creando en el salón del Liceo, tan blanco y tan barnizado, un clima de flores y de pájaros, muy difícil en nuestros días.

Tendrán que dar cuerpo, si no sensible, representable, a la primavera imaginaria que cada uno está obligado a llevar dentro, por su edad —los poetas suelen tener siempre veinte años tan solo, aún al final de una larga vida— y por la antigüedad de su menester, que nació con el hombre.

Tienen que hacernos ver, con el ojo hiperfísico, la Primavera que huye de nuestros sentidos físicos, inobediente al curso del año.

Nada les es más fácil, si quieren, tanto más, que la Primavera igual se crea riendo que llorando, pues tiene su melancolía color malva, en el cielo y en la tierra, y no hay poeta completo sin lágrimas.

Bueno, señoras y señores, esto iba a ser la crónica profética de la Fiesta de la Poesía de 1955; pero en lugar de una crónica, salió un programa, casi una consigna, por lo menos una instancia.

Que no será atendida por los poetas, seguramente.

Y harán bien, porque lo primero es su libertad. Dejadlos volar por las cuatro estaciones, que, a lo mejor, ellos bien saben.

La Región, 22 de marzo de 1955.

Debaixo da columna de Risco a redación do xornal publicaba unha curiosa nota explicativa:

"Como tantas noticias desiderativas, la de don Vicente Risco ha quedado sin cumplir. Convocada la "Fiesta de la poesía" para las ocho de la tarde de ayer en el Liceo, no pudo celebrarse por falta de poetas. Orense, donde el calor de la incubadora natural de las Burgas es tan favorable para la cría de "inspirados", sufre al parecer un colapso: Homero duerme, y deseamos que el despertar llegue pronto, antes de que su prolongación pueda desacreditarnos y ocasionar que Orense sea dado de baja en el mapa mundi de la lírica."

(Na imaxe, A Primavera de Sandro Botticelli)